# خدا همیشه بوده است _پایه · شناخت خدا · سنین 5–99_ خدا نه آغازی دارد و نه پایانی؛ خدا به هیچ چیز نیاز ندارد و همه‌چیز به خدا نیازمند است. ## آنچه خواهید آموخت - توضیح اینکه خدا نه آغازی دارد و نه پایانی: همیشه بوده و همیشه خواهد بود. - توضیح اینکه خدا به هیچ چیز نیاز ندارد، اما همه‌چیز هر لحظه به خدا نیازمند است. **نانوا نان می‌پزد و خدا جهان را می‌آفریند. فرقشان چیست؟** - نانوا به آرد نیاز دارد، اما خدا از هیچ می‌آفریند. - نانوا آهسته کار می‌کند، اما خدا خیلی تند کار می‌کند. - نانوا با تنور نان می‌پزد، اما خدا با خورشید. **پاسخ:** نانوا به آرد نیاز دارد، اما خدا از هیچ می‌آفریند. نانوا از آردی که از قبل هست نان می‌پزد. اما خدا از هیچ می‌آفریند. اول هیچ چیز جز خدا نبود. خدا خواست و جهان پدید آمد. **نانوا نان می‌پزد و خدا جهان را می‌آفریند. فرق اصلی‌شان چیست؟** - نانوا به آردی که از قبل هست شکل می‌دهد، اما خدا از هیچ پدید می‌آورد - خدا هم مثل نانوا کار می‌کند، فقط در اندازه‌ای بسیار بزرگ‌تر - خدا هم جهان را از ماده‌ای می‌سازد که همیشه بوده است **پاسخ:** نانوا به آردی که از قبل هست شکل می‌دهد، اما خدا از هیچ پدید می‌آورد نانوا به آردی نیاز دارد که از قبل هست. اما خدا به هیچ چیز نیاز ندارد: پیش از جهان جز خدا چیزی نبود، و جهان هست چون خدا خواسته است. هر چیزی که می‌بینی یک روزی شروع شده. بره یک روزی به دنیا آمده. گل از دانه درآمده. تو هم یک زمانی اصلاً نبودی و بعد پیدا شدی! **بره و گل و تو، هر سه‌تان در چه چیزی مثل هم هستید؟** - هر سه یک روزی شروع شده‌ایم - هر سه اسم داریم - هر سه خانه داریم **پاسخ:** هر سه یک روزی شروع شده‌ایم یک زمانی نه بره بود، نه گل، نه تو. بعد هر کدام یک روزی آمدید. هر چیزی را که دلت می‌خواهد در نظر بگیر: یک دوچرخه، یک مدرسه، پیرترین درخت شهر، حتی کوه‌ها. همه‌شان یک روزی شروع شده‌اند و هیچ‌کدام برای همیشه در این دنیا نمی‌مانند. **یک دوچرخه و کوه‌ها چه وجه مشترکی دارند؟** - هر دو آغازی داشته‌اند و همیشه نمی‌مانند. - هر دو پیش از آدم‌ها بوده‌اند. - هر دو هرگز تغییر نمی‌کنند. **پاسخ:** هر دو آغازی داشته‌اند و همیشه نمی‌مانند. دوچرخه نو است و کوه‌ها خیلی قدیمی‌اند، اما هر دو یک روزی شروع شده‌اند و هیچ‌کدام برای همیشه در این دنیا نمی‌مانند. هر چه دور و بر ماست، آغازی دارد. بعضی‌ها می‌گویند خودِ کیهان همیشه بوده است. اما هر بخشی از کیهان تغییر می‌کند و به چیزهای دیگر وابسته است، و چیزی که تغییر می‌کند و به دیگران وابسته است، نمی‌تواند سرچشمهٔ هستیِ خودش باشد. تنها خداست که آغازی ندارد و به هیچ چیز وابسته نیست. هر چیز دیگری آغاز شده، چون خدا آن را پدید آورده است. **چرا کیهان نمی‌تواند سرچشمهٔ هستیِ خودش باشد؟** - چون هر بخشش تغییر می‌کند و به چیزهای دیگر وابسته است - چون دانشمندان هنوز بررسی‌اش را تمام نکرده‌اند - چون آن‌قدر بزرگ است که کسی آن را نمی‌فهمد **پاسخ:** چون هر بخشش تغییر می‌کند و به چیزهای دیگر وابسته است چیزی که تغییر می‌کند و به دیگران وابسته است، هر قدر هم کهن باشد، نمی‌تواند به خودش هستی بدهد. تنها خداست که به هیچ چیز وابسته نیست. گوشی‌ها، اپلیکیشن‌ها، شرکت‌ها و مدها چند سالی می‌آیند و بعد می‌روند. حتی شهرها و کوه‌ها که به نظر همیشگی می‌آیند، روزی پدید آمده‌اند و با گذشت زمان از میان می‌روند. **متن درباره‌ی چیزهایی که پایدار به نظر می‌رسند چه می‌گوید؟** - آن‌ها هم آغاز شده‌اند و با گذشت زمان از میان می‌روند. - تا ابد می‌مانند. - هرگز تغییر نمی‌کنند. **پاسخ:** آن‌ها هم آغاز شده‌اند و با گذشت زمان از میان می‌روند. شهرها و کوه‌ها بسیار بیشتر از گوشی‌ها دوام می‌آورند، اما آن‌ها هم آغازی داشته‌اند و با گذشت زمان از میان می‌روند. به میانسالی که رسیده‌اید، آمدن و رفتن خیلی چیزها را دیده‌اید: شغل‌ها، خانه‌ها، نقشه‌ها و دوره‌های مختلف زندگی. هر چه در این دنیاست روزی شروع شده و دیر یا زود می‌گذرد. **ساختمانی که ده‌ها سال در شهرتان سرپا بود، تخریب شده و حالا به جایش ساختمان تازه‌ای می‌سازند. کدام فکر با آنچه خواندید جور درمی‌آید؟** - مثل هر چه در این دنیاست، آغازی داشت و پایانی - اگر محکم‌تر ساخته بودندش، تا ابد سرپا می‌ماند - بعضی چیزهای زندگی هیچ‌وقت عوض نمی‌شوند **پاسخ:** مثل هر چه در این دنیاست، آغازی داشت و پایانی ده‌ها سال زمان کمی نیست، اما آن ساختمان هم روز اولی داشت و روز آخری، مثل هر چیزی در این دنیا. در این عمر طولانی دیده‌اید که چه چیزهایی آمدند و رفتند: محله‌ها و شهرها عوض شدند و رسم‌ها و شیوه‌های زندگی آمدند و رفتند. هر چه در این دنیاست روزی آغاز شده و با گذشت زمان از میان می‌رود. **کوچه‌ای یا رسمی از روزگار جوانی‌تان را به یاد بیاورید که حالا دیگر آن‌طور نیست. کدام فکر با آنچه خواندید جور درمی‌آید؟** - هر چه در این دنیاست، آغازی دارد و روزی می‌گذرد - بعضی چیزهای این دنیا هیچ‌وقت عوض نمی‌شوند - رسم‌های قدیمی اگر نگهشان داریم، تا ابد می‌مانند **پاسخ:** هر چه در این دنیاست، آغازی دارد و روزی می‌گذرد آنچه دور و برتان عوض شد استثنا نبود؛ هر چه در این دنیاست عمری دارد. اما خدا این‌طور نیست. خدا هیچ‌وقت شروع نشده. خدا از اول بوده، قبل از همه‌چیز. خدا همیشه هم خواهد بود. خدا پایانی ندارد. **آیا خدا هم یک روزی شروع شده؟** - نه، هرگز - بله، مثل گل **پاسخ:** نه، هرگز خدا هیچ‌وقت شروع نشده و هیچ‌وقت هم پایان نمی‌یابد. خدا پیش از همه‌چیز بوده و به هیچ چیز وابسته نیست. هر چیز دیگری یک روزی شروع شده و فقط تا وقتی هست که خدا نگهش دارد. حتی چیزی که همیشه می‌ماند، مثل زندگی آخرت، چون خدا نگهش می‌دارد می‌ماند. **آیا خدا آغازی داشته است؟** - نه، خدا هرگز آغاز نشده. - بله، خیلی خیلی وقت پیش. **پاسخ:** نه، خدا هرگز آغاز نشده. خدا این‌گونه نیست. خدا نه آغازی دارد و نه پایانی. خودِ زمان از آفریده‌های خداست؛ پس خدا درون زمان نیست، پیر نمی‌شود و منتظر آینده نمی‌ماند. خدا همیشه هست. **چرا خدا پیر نمی‌شود؟** - زمان آفریده‌ی خداست و خدا درون آن نیست. - خدا آن‌قدر نیرومند است که گذر زمان بر او اثری ندارد. - خدا آن‌قدر زود آغاز شده که سن دیگر برایش معنایی ندارد. **پاسخ:** زمان آفریده‌ی خداست و خدا درون آن نیست. پیر شدن برای چیزهایی است که درون زمان‌اند. زمان آفریده‌ی خداست؛ پس خدا درون آن نیست و پیر نمی‌شود و تغییر نمی‌کند. مردی به نام نافع روزی از امام باقر (ع) پرسید: «پروردگارت از کِی بوده است؟» امام در جواب فرمود: «کِی نبوده که بگویم از کِی بوده است؟» سپس فرمود: «پاک و منزّه است خدایی که همیشه بوده و همیشه خواهد بود.» _کافی، ج ۱، کتاب توحید، باب الکون و المکان، ح ۱؛ سندش به نظر علامه مجلسی (مرآة العقول) صحیح است._ **امام به پرسش نافع چگونه پاسخ داد؟** - پرسید: چه زمانی خدا نبوده است؟ - زمانی پیش از آفرینش جهان را نام برد - گفت هیچ‌کس این را نمی‌داند **پاسخ:** پرسید: چه زمانی خدا نبوده است؟ امام در جواب، خودش سؤالی پرسید: هیچ زمانی نبوده که خدا نباشد؛ پس نمی‌شود پرسید خدا از کِی آغاز شده است. **درست یا نادرست؟** - درخت یک روزی شروع شده است. — درست - خدا یک روزی شروع شده است. — نادرست - خدا پایانی ندارد. — درست **درست یا نادرست؟** - کوه‌ها آغازی داشته‌اند. — درست - خدا خیلی خیلی وقت پیش آغاز شده است. — نادرست - خدا هرگز به پایان نمی‌رسد. — درست **درست یا نادرست؟** - سنِ خدا از همه‌ی موجودات بیشتر است. — نادرست - خدا نه آغازی دارد و نه پایانی. — درست - زمان از آفریده‌های خداست. — درست - پیش از آنکه جهان باشد، خدا منتظر آغاز آن بود. — نادرست ما به غذا و آب نیاز داریم. به خواب نیاز داریم. خسته می‌شویم. ممکن نیست خدا گرسنه یا خسته شود، چون خدا به هیچ چیز نیاز ندارد. **آیا خدا به غذا یا خواب نیاز دارد؟** - نه، هرگز - بله، مثل ما **پاسخ:** نه، هرگز ما به غذا، خواب و کمک دیگران نیاز داریم. خدا به هیچ چیز نیاز ندارد: نه غذا، نه استراحت، نه کمک. ممکن نیست خدا خسته شود و از آنچه دارد هیچ‌وقت چیزی کم نمی‌شود. **آیا خدا به چیزی مثل غذا یا استراحت یا کمک نیاز دارد؟** - نه، هیچ چیز. - بله، گاهی. **پاسخ:** نه، هیچ چیز. سؤال بجایی است. هر چیزی که ساخته شده، سازنده‌ای دارد. اگر خدا هم ساخته شده بود، سازنده‌اش هم سازنده‌ای لازم داشت و این زنجیره هیچ‌وقت تمام نمی‌شد؛ آن‌وقت هیچ چیز هرگز پدید نمی‌آمد. پس باید کسی باشد که هیچ‌وقت ساخته نشده و به هیچ چیز نیاز ندارد، و او خداست. **بسیاری می‌پرسند: «اگر خدا همه‌چیز را آفریده، چه کسی خدا را آفریده است؟» به نظر شما پاسخ چیست؟** - خدا هرگز آفریده نشده است. - چیزی بزرگ‌تر خدا را آفریده است. - این پرسش پاسخی ندارد. **پاسخ:** خدا هرگز آفریده نشده است. اما ما به خیلی چیزها نیاز داریم: هوا برای نفس کشیدن، آب، غذا و آفتاب. همه‌ی این‌ها از خداست. ما همیشه به خدا نیاز داریم. **کِی به خدا نیاز داریم؟** - همیشه - فقط وقتی غمگینیم - فقط شب‌ها **پاسخ:** همیشه همین الان هم که نفس می‌کشی، به خدا نیاز داری. همه‌چیز به خدا نیاز دارد، جز خودِ خدا. گیاه به آفتاب و آب نیاز دارد و تو به هوا و غذا. اما خورشید و آب و هوا و حتی خودت، همه هستید چون خدا نگهتان داشته است. **طبق این متن، کدام جمله درست است؟** - همه‌چیز برای بودن به خدا نیاز دارد. - فقط موجودات زنده به خدا نیاز دارند. - آدم‌ها فقط وقتی در گرفتاری‌اند به خدا نیاز دارند. **پاسخ:** همه‌چیز برای بودن به خدا نیاز دارد. همه‌چیز همیشه به خدا نیاز دارد، حتی برای اینکه وجود داشته باشد. خورشید و هوا هم مثل گیاه‌ها و آدم‌ها به خدا محتاج‌اند. این نیاز همیشگی است، نه فقط وقتی گرفتاری پیش می‌آید. خدا به هیچ چیز نیاز ندارد؛ نه به غذا، نه به استراحت، نه به کمک و حتی نه به سپاس ما. اما هر چیز دیگری، حتی برای اینکه باشد، هر لحظه به خدا محتاج است. پولدارها، قدرتمندها و نابغه‌ها هم درست به اندازه‌ی بقیه به خدا نیاز دارند. **بنا بر این متن، چه کسی به خدا نیاز دارد؟** - همه، حتی قدرتمندان. - بیشتر از همه، ضعیفان و فقیران. - فقط کسانی که به خدا ایمان دارند. **پاسخ:** همه، حتی قدرتمندان. هر چیزی، در هر لحظه، برای بودن به خدا نیاز دارد؛ پس ثروت، قدرت یا هوش، کسی را کمتر نیازمند نمی‌کند. **غنی** — al-Ghani بی‌نیاز، کسی که به هیچ چیز نیاز ندارد نامی از نام‌های خدا. خدا به هیچ چیز نیاز ندارد و هر چیز دیگری به خدا نیازمند است. اینجا منظور پول نیست. **«غنی» یعنی کسی که…** - به هیچ چیز نیاز ندارد - پول زیادی دارد - فقط کمی کمک لازم دارد **پاسخ:** به هیچ چیز نیاز ندارد «غنی» نامی از نام‌های خداست: کسی که به هیچ چیز نیاز ندارد. اینجا منظور پول نیست. **غنی** — al-Ghani بی‌نیاز، کسی که به هیچ چیز نیاز ندارد نامی از نام‌های خدا. خدا به هیچ چیز نیاز ندارد و هر چیز دیگری به خدا نیازمند است. اینجا منظور پول نیست. **خدا «غنی» است. این نام چه می‌گوید؟** - خدا به هیچ چیز نیاز ندارد و همه‌چیز به خدا نیاز دارد - اینکه خدا مثل آدم‌های ثروتمند، پولدار است - خدا برخلاف ما فقط کمی نیاز دارد **پاسخ:** خدا به هیچ چیز نیاز ندارد و همه‌چیز به خدا نیاز دارد «غنی» نامی از نام‌های خداست: کسی که به هیچ چیز نیاز ندارد. اینجا منظور پول نیست. **چه کسی به چه چیزی نیاز دارد؟ وصل کن.** - گیاه — آفتاب و آب - تو — غذا و خواب - ماهی — آب برای شنا - خدا — هیچ چیز **جاهای خالی را پر کن.** خدا همیشه بوده است: خدا ___ ندارد. خدا همیشه خواهد بود: خدا ___ ندارد. خدا به هیچ چیز نیاز ندارد، اما همه‌چیز ___ خداست. - آغاز - پایان - نیازمندِ - یاورِ > يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ أَنتُمُ ٱلْفُقَرَآءُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱللَّهُ هُوَ ٱلْغَنِىُّ ٱلْحَمِيدُ > > ای مردم! شمایید نیازمندان درگاه خداوند! و [تنها] خداوند، بی‌نیاز و ستوده است. > > — Fatir · 15 · محسن قرائتی (تنزیل) **خدا در این سخن می‌گوید چه کسی به خدا نیاز دارد؟** - همه‌ی مردم - فقط بزرگ‌ترها - فقط آدم‌های غمگین **پاسخ:** همه‌ی مردم خدا در این سخن با همه‌ی مردم حرف می‌زند. همه‌ی ما به خدا نیاز داریم. خدا به هیچ چیز نیاز ندارد. > يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ أَنتُمُ ٱلْفُقَرَآءُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱللَّهُ هُوَ ٱلْغَنِىُّ ٱلْحَمِيدُ > > ای مردم! شمایید نیازمندان درگاه خداوند! و [تنها] خداوند، بی‌نیاز و ستوده است. > > — Fatir · 15 · محسن قرائتی (تنزیل) **بنا بر این سخن، چه کسی نیازمند است و چه کسی نه؟** - مردم به خدا نیاز دارند؛ خدا به هیچ چیز نیاز ندارد. - خدا به مردم نیاز دارد؛ مردم به هیچ چیز نیاز ندارند. - مردم و خدا به یکدیگر نیاز دارند. **پاسخ:** مردم به خدا نیاز دارند؛ خدا به هیچ چیز نیاز ندارد. این سخن می‌گوید مردم نیازمند خدایند و خدا بی‌نیاز است. > يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ أَنتُمُ ٱلْفُقَرَآءُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱللَّهُ هُوَ ٱلْغَنِىُّ ٱلْحَمِيدُ > > ای مردم، شما به خدا نیازمندید، و خداست که بی‌نیاز ستوده است. > > — Fatir · 15 · محمدمهدی فولادوند (تنزیل) **بنا بر این سخن، چه کسی نیازمند است و چه کسی نه؟** - مردم به خدا نیاز دارند؛ خدا به هیچ چیز نیاز ندارد. - خدا به مردم نیاز دارد؛ مردم به هیچ چیز نیاز ندارند. - مردم و خدا به یکدیگر نیاز دارند. **پاسخ:** مردم به خدا نیاز دارند؛ خدا به هیچ چیز نیاز ندارد. این سخن می‌گوید مردم نیازمند خدایند و خدا بی‌نیاز است. **باتری اسباب‌بازی‌ات که تمام شود، از کار می‌افتد. تو هم شب‌ها خسته می‌شوی. کدام جمله درباره‌ی خدا درست است؟** - ممکن نیست خدا خسته شود، چون به هیچ چیز نیاز ندارد. - خدا شب‌ها مثل ما استراحت می‌کند. - خدا وقتی کار زیاد است خسته می‌شود. **پاسخ:** ممکن نیست خدا خسته شود، چون به هیچ چیز نیاز ندارد. اسباب‌بازی‌ها از کار می‌افتند و آدم‌ها خسته می‌شوند، چون به چیزهایی نیاز دارند. خدا به هیچ چیز نیاز ندارد، پس ممکن نیست خسته شود. **بعد از مدرسه خیلی گرسنه‌ای و شب آن‌قدر خسته‌ای که زود خوابت می‌برد. از این چه چیزی درباره‌ی خودت و خدا می‌فهمی؟** - من همیشه به چیزهایی نیاز دارم؛ خدا به هیچ چیز نیاز ندارد. - خدا هم گرسنه و خسته می‌شود، فقط کمتر. - من فقط وقتی مشکلی پیش می‌آید به خدا نیاز دارم. **پاسخ:** من همیشه به چیزهایی نیاز دارم؛ خدا به هیچ چیز نیاز ندارد. گرسنگی و خستگی به ما نشان می‌دهند که هر روز به چقدر چیز نیاز داریم. ممکن نیست خدا گرسنه یا خسته شود، چون به هیچ چیز نیاز ندارد. اما ما هر لحظه به خدا نیاز داریم، نه فقط وقتی گرفتاریم. **بعد از هفته‌ها درس خواندن، بهترین نمره‌ای را که تا حالا گرفته‌ای می‌گیری و یک لحظه حس می‌کنی به هیچ‌کس احتیاج نداری. کدام فکر درست است؟** - حتی در بهترین حالم، برای هر چه دارم به خدا نیازمندم. - فقط وقتی اوضاع بد است به خدا نیاز دارم. - این همه زحمت مرا از خدا بی‌نیاز کرده است. - خدا به آدم‌های پرتلاشی مثل من نیاز دارد. **پاسخ:** حتی در بهترین حالم، برای هر چه دارم به خدا نیازمندم. زحمتی که کشیدی واقعی است و حق داری خوشحال باشی. اما ذهنی که با آن درس خواندی، فرصتی که داشتی و هر نفسی که کشیدی، همه از خدا بوده است. فقط خداست که به هیچ چیز نیاز ندارد. بقیه‌ی ما در بهترین روزهایمان هم به اندازه‌ی سخت‌ترین روزهایمان به خدا نیازمندیم. **فرض کنید بعد از سال‌ها زحمت، روی پای خودتان ایستاده‌اید؛ درآمدتان مال خودتان است و تصمیم‌هایتان با خودتان. با خودتان می‌گویید: «دیگر از پس خودم برمی‌آیم.» کدام فکر درست است؟** - روی پای خود ایستادن خوب است، اما باز هم برای همه‌چیز به خدا نیازمندم. - وقتی بتوانم خرج خودم را دربیاورم، دیگر به خدا نیازی ندارم. - فقط برای کارهایی که از پسشان برنمی‌آیم به خدا نیاز دارم. - نیاز به خدا یعنی نباید برای استقلال تلاش کنم. **پاسخ:** روی پای خود ایستادن خوب است، اما باز هم برای همه‌چیز به خدا نیازمندم. روی پای خود ایستادن یعنی سربار دیگران نبودن، و این چیز خوبی است. اما نیاز به خدا حساب دیگری دارد: هر چه دارید و هر چه هستید، هر لحظه به خدا بند است. پس هیچ‌قدر استقلال، آدم را از خدا بی‌نیاز نمی‌کند. **خیلی‌ها به شما تکیه دارند و بعضی روزها حس می‌کنید بار همه‌چیز روی دوش شماست. کدام فکر درست است؟** - من هم مثل همه به خدا تکیه دارم. - خدا به آدم‌های توانایی مثل من تکیه می‌کند تا کارها پیش برود. - هر چه مسئولیتم بیشتر شود، کمتر به خدا نیاز دارم. - فقط وقتی کارم تمام شد می‌توانم به خدا تکیه کنم. **پاسخ:** من هم مثل همه به خدا تکیه دارم. درست است که دیگران به شما تکیه دارند، اما شما هم مثل همه هر لحظه به خدا تکیه دارید، نه فقط وقتی کارتان تمام شد. خدا به کمک هیچ‌کس نیاز ندارد. همه‌چیز، حتی توانی که با آن این بار را به دوش می‌کشید، هر لحظه به خدا بند است. **در این عمر طولانی به خیلی‌ها تکیه کرده‌اید، از معلم و پزشک گرفته تا دوست و همسایه، و خیلی‌ها هم به شما تکیه کرده‌اند. کدام فکر درست است؟** - همه به یکدیگر و به خدا نیاز دارند؛ تنها خدا به هیچ چیز نیاز ندارد. - کسی که عمرش را به یاری دیگران گذرانده، دیگر خودش به خدا نیازی ندارد. - خدا هم برای اینکه جهان بچرخد، به یاری آدم‌ها نیاز دارد. **پاسخ:** همه به یکدیگر و به خدا نیاز دارند؛ تنها خدا به هیچ چیز نیاز ندارد. ما آدم‌ها در هر سنی به هم تکیه می‌کنیم؛ این بخشی از آفریده بودن ماست. در همهٔ این یاری‌ها، هم کسی که کمک می‌کند و هم کسی که کمک می‌گیرد، هر لحظه به خدا نیازمند است. تنها خداست که به هیچ چیز نیاز ندارد. **فرض کن ساختمان یک مدرسه قدیمی است و تپه‌های نزدیکش خیلی قدیمی‌ترند. کدام جمله درباره‌ی خدا درست است؟** - خدا اصلاً آغازی ندارد. - خدا پیش از تپه‌ها آغاز شد. - خدا وقتی آغاز شد که جهان آغاز شد. **پاسخ:** خدا اصلاً آغازی ندارد. مدرسه و تپه‌ها هر دو یک زمانی شروع شده‌اند؛ تپه‌ها خیلی زودتر و مدرسه خیلی بعدتر. اما خدا زودتر از آن‌ها شروع نشده؛ خدا اصلاً هیچ‌وقت شروع نشده است. **کدام گزاره‌ها درباره‌ی خدا درست‌اند؟ همه‌ی موارد درست را انتخاب کنید.** - خدا نه آغازی دارد و نه پایانی. - چیزی بزرگ‌تر از خدا او را آفریده است. - خدا به هیچ چیز نیاز ندارد. - خدا برای ادامه‌ی جهان به مردم نیاز دارد. - هر چیزی برای بودن به خدا نیاز دارد. **پاسخ:** خدا نه آغازی دارد و نه پایانی. / خدا به هیچ چیز نیاز ندارد. / هر چیزی برای بودن به خدا نیاز دارد. خدا نه آغازی دارد و نه پایانی و هرگز آفریده نشده است؛ اگر آفریننده‌ای داشت، آن آفریننده هم آفریننده‌ای لازم داشت و این زنجیره هیچ‌وقت تمام نمی‌شد. خدا به هیچ چیز و هیچ‌کس نیاز ندارد، اما هر چیز دیگری حتی برای بودن، هر لحظه به خدا نیاز دارد. **چند لحظه چشم‌هایت را ببند. خدا قبل از همه‌چیز بوده و همیشه هم خواهد بود. وقتی به این فکر می‌کنی، چه حسی داری؟** **به چیزهایی فکر کن که امروز لازم داشتی: غذا، آب، یک جای گرم. همه‌ی این‌ها را خدا داده، خدایی که خودش به هیچ چیز نیاز ندارد. دوست داری برای این‌ها به خدا چه بگویی؟** **کِی بیشتر از همه حس می‌کنی که خودت تنهایی از پس همه‌چیز برمی‌آیی؟ اگر یادت بماند که حتی آن موقع هم هر لحظه به خدا نیاز داری، نگاهت چه فرقی می‌کند؟** **در کدام بخش زندگی‌تان بیشتر از همه به توانایی خودتان تکیه می‌کنید؟ کمی درنگ کنید و ببینید چقدر از همین توانایی ساخته‌ی خودتان نیست.** **اگر دیگران به شما تکیه می‌کنند، شما به چه کسی تکیه دارید؟ در یک جمله بنویسید که وقتی یادتان می‌آید خدا خستگی ندارد و هیچ‌وقت تغییر نمی‌کند، چطور دلتان گرم می‌شود.** **در این سال‌ها خیلی چیزها عوض شده است. وقتی فکر می‌کنید که خدا نه آغازی دارد و نه پایانی و هیچ‌وقت تغییر نمی‌کند، چه حالی پیدا می‌کنید؟** https://hoda.buzz/lessons/fa/ka-l2 این درس را در هدا تمرین کنید: https://hoda.buzz/learn/ka-l2